Truizmem jest, że świat się skurczył, a nasi rodacy nie tylko pracują, ale i zakładają rodziny na całym świecie. Niestety nie każdy związek wytrzymuje próbę czasu. Gdy konieczna jest ingerencja sądu rodzinnego – pojawia się problem, który sąd jest właściwy w sprawie o rozwód lub o alimenty?
Pytanie to dotyczy problematyki tzw. jurysdykcji sądów.
Jak stanowi art. 56 ust 1 ustawy prawo prywatne międzynarodowe, „prawo właściwe dla spraw z zakresu władzy rodzicielskiej i kontaktów z dzieckiem określa Konwencja o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu, wykonywaniu i współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej oraz środków ochrony dzieci, sporządzona w Hadze w dniu 19 października 1996 r. (Dz.Urz. UE L 151 z 11.06.2008, str. 39; Dz.U. z 2010 r. Nr 172, poz. 1158).”
Na mocy ust 2
w/w artykułu, „w razie zmiany zwykłego
pobytu dziecka na pobyt w państwie niebędącym stroną konwencji, o której mowa w
ust. 1, prawo tego państwa określa od chwili tej zmiany warunki stosowania
środków podjętych w państwie dawnego zwykłego pobytu dziecka.”
By ustalić jakie prawo będzie właściwe należy zatem sięgnąć do tzw. Konwencji Haskiej.
Konwencja Haska
Konwencja ta, jest umową międzynarodową, określającą m.in. prawo właściwe w sporach dotyczących władzy rodzicielskiej. Konwencji tej, nie stosuje się we wszelkich sprawach rodzinnych. Z jej zakresu wyłączone są m.in. sprawy o alimenty czy uznanie ojcostwa. Nie jest to także jedyny akt prawny regulujący sprawę właściwości sądów (o czym szerzej niżej).
Konwencja ta
reguluje m.in. zasady jurysdykcji w sprawach dot. władzy rodzicielskiej (co do
zasady obowiązuje reguła, wedle której sądem właściwym jest sąd w którym
dziecko ma zwykły pobyt). W przypadku tzw. bezprawnego uprowadzenia lub
zatrzymania dziecka, sądem właściwym pozostaje właściwy sąd państwa, w którym
dziecko bezpośrednio przed uprowadzeniem miało zwykły pobyt.
Uprowadzenie
lub zatrzymanie uważa się za bezprawne, jeżeli:
a) nastąpiło przez to naruszenie prawa do pieczy przyznanego osobie, organowi lub innej jednostce, wykonywanego wspólnie lub indywidualnie zgodnie z prawem państwa, w którym dziecko miało zwykły pobyt bezpośrednio przed uprowadzeniem lub zatrzymaniem; oraz
b) w chwili uprowadzenia lub zatrzymania prawo to było rzeczywiście wykonywane wspólnie lub indywidualnie albo byłoby tak wykonywane, gdyby nie nastąpiło uprowadzenie lub zatrzymanie.
Prawo do
pieczy określone w literze a) może wynikać w szczególności z mocy prawa, z
orzeczenia sądowego lub administracyjnego albo z porozumienia mającego moc
prawną w świetle prawa tego państwa.”
Konwencja
reguluje także, jakie prawo należy stosować w wymienionych sprawach. Zasadą
jest, że sąd właściwy do rozpoznania sprawy, stosuje prawo własnego państwa.
Poza w/w konwencją, stosuje się rozporządzenie
Rady (WE) Nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r.
Rozporządzenie Rady (WE) Nr 2201/2003
Dotyczy ono w szczególności:
a) postępowań
cywilnych dotyczących rozwodu, separacji lub unieważnienia małżeństwa;
b) postępowań
cywilnych dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej za dzieci obojga
małżonków w związku z postępowaniami w sprawach małżeńskich, o których mowa w
lit. a).
W sprawach
dotyczących rozwodu, separacji lub unieważnienia małżeństwa, właściwość sądu
określa się następująco:
właściwe są
sądy Państwa Członkowskiego:
a) na
terytorium którego znajduje się:
– miejsce
zwykłego pobytu małżonków, lub
– ostatnie
miejsce zwykłego pobytu małżonków, w przypadku gdy jeden z nich jeszcze tam
przebywa, lub
– miejsce
zwykłego pobytu pozwanego, lub
– w przypadku
wspólnego wniosku – miejsce zwykłego pobytu jednego z małżonków, lub
– miejsce
zwykłego pobytu powoda, jeżeli zamieszkiwał on tam co najmniej od roku
bezpośrednio przed pozwaniem, lub
– miejsce
zwykłego pobytu powoda, jeżeli przebywał on tam co najmniej od sześciu miesięcy
bezpośrednio przed złożeniem pozwu i jest obywatelem danego Państwa
Członkowskiego lub, w przypadku Zjednoczonego Królestwa i Irlandii, ma tam
swoje miejsce zamieszkania;
b) którego
obywatelami są obydwaj małżonkowie lub, w przypadku Zjednoczonego Królestwa i
Irlandii, w którym mają wspólne miejsce zamieszkania.
Nadto Sądy
Państwa Członkowskiego orzekające na mocy art. 2 w sprawach pozwów rozwodowych,
o separację lub unieważnienie małżeństwa są właściwe we wszystkich sprawach
dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej wobec wspólnego dziecka małżonków,
jeżeli dziecko ma miejsce zwykłego pobytu w tym Państwie Członkowskim.
Jeżeli
dziecko nie ma miejsca zwykłego pobytu w Państwie Członkowskim określonym w
ust. 1, sądy tego państwa są właściwe do orzekania w sprawie, jeżeli dziecko ma
miejsce zwykłego pobytu w jednym z Państw Członkowskich i:
a) co najmniej jeden z małżonków jest
odpowiedzialny jako rodzic za dziecko; i
b) jurysdykcja tych sądów została uznana przez
małżonków i leży w najlepszym interesie dziecka.
Jurysdykcja ta kończy się:
a) z dniem uprawomocnienia się orzeczenia dopuszczającego lub oddalającego pozew rozwodowy, o separację lub unieważnienie małżeństwa;
lub
b) w przypadku gdy w dniu określonym w lit. a) postępowanie dotyczące odpowiedzialności rodzicielskiej jest jeszcze w toku – z dniem uprawomocnienia się orzeczenia dotyczącego odpowiedzialności rodzicielskiej;
lub
c) w przypadkach postępowań określonych w lit. a) i b) – z chwilą zakończenia postępowania z innych względów.
Jeżeli ten temat wymaga szerszego uporządkowania, warto zestawić go z ogólnymi informacjami kancelarii o władzy rodzicielskiej. Link ma charakter informacyjny i prowadzi do materiałów dotyczących praktyki spraw rodzinnych.
Dalej w temacie
Ten wpis jest częścią porządkowania zagadnień z zakresu prawa rodzinnego. Warto przeczytać także stronę tematyczną Rozwód w Krakowie – praktyczny przewodnik.
Szerszy opis praktyki kancelarii znajduje się na stronie sprawy rodzinne i rozwodowe.
